Hoe zorg je ervoor dat je creatief en ruimdenkend blijft werken aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit? Verschillende officieren van justitie zijn daarvoor buiten hun comfortzone getreden en op snuffelstage gegaan bij verschillende bedrijven en instanties. Hoe zijn hun ervaringen?

"Ik heb meegekeken bij een doorzoeking van een Boeing 747!"

Jeanette Lont, officier bij het Landelijk Parket, liep stage bij de interventieteams van Peelland (zes gemeenschappelijke gemeenten) en de gemeente Tilburg:

“Wat mij opviel tijdens de stage is dat er ontzettend veel informatie beschikbaar is bij gemeenten die ook voor het OM interessant kan zijn. De interventieteams waar ik stage heb gelopen doen echt heel veel, ze zijn erg doortastend. Ik heb meegelopen met teamleiders van de handhavingsteams en was bij allerlei soorten overleg aanwezig, maar we zijn ook op bedrijfsbezoek geweest in het kader van controlewerkzaamheden. De interventieteams werken intensief samen met bijvoorbeeld de wijkagent, de Belastingdienst, woningcorporaties en uitkeringsinstanties.

Deze gemeenten ondervinden bijvoorbeeld problemen met bedrijven die criminelen faciliteren of zich bezighouden met witwassen. De interventieteams kijken wat ze daartegen kunnen doen, bijvoorbeeld met behulp van de Bibob. Hoe kunnen ze die wetgeving rondom vergunningen gebruiken om deze louche zaken aan te pakken? Kunnen ze vergunningen verscherpen of bijvoorbeeld intrekken? De interventieteams zijn erg praktisch bezig, ze zijn steeds op zoek naar het haakje waar ze iets mee kunnen om overlast en criminaliteit te verminderen.

Kijk, overheidsinstanties zoals het OM of gemeenten hebben vanuit hun eigen vakgebied allerlei unieke informatie. We moeten niet te angstig zijn om die informatie te delen. We hebben hetzelfde belang en het is goed om als één overheid op te treden. Stel dat iemand ineens heel groot wordt in de vastgoedsector en bijvoorbeeld de gemeente signaleert dat. Dan kunnen we gezamenlijk optreden omdat wij een strafrechtelijk onderzoek doen op bijvoorbeeld witwassen. De gemeente kan onderzoeken of er sprake is van overlast voor de buurt en de belastingdienst kan het financiële aspect tegen het licht houden. Zonder specifieke informatie te delen, kunnen we toch gezamenlijk optreden en elkaar versterken. Als een interventieteam van een gemeente  van ons weet dat we iemand strafrechtelijk vervolgen, kunnen zij weer een vergunning weigeren of intrekken op grond van de bibob. Zo helpen we elkaar.”

"Er zijn voor ons allerlei mooie kansen om samen te werken"

Marianne van Oosten, officier bij parket Noord-Holland, liep mee bij de Douane op Schiphol:

“Ik heb mogen meekijken bij een doorzoeking van een Boeing747, de bagagekelder en postafhandeling van Schiphol en bij een 100%-controle. Heel erg leuk en bijzonder om te doen! Wat mij opviel is dat de Douane een uitermate professionele organisatie is met prachtige apparatuur en computersystemen. De douane controleert niet zomaar iets, daar hebben ze hele moderne systemen voor die kijken naar bijvoorbeeld profielen en risicofactoren.  Daar zitten voor ons echt mooie kansen om samen mee te werken.

Als officier van justitie wil ik informatie en gegevens die de douane heeft, goed gebruiken. Alleen is informatiedeling voor hen lastig omdat ze grotendeels slechts een controlerende bevoegdheid hebben. De Douane spoort natuurlijk allerlei zaken op en heeft zicht op allerlei soorten criminaliteit bij in- en uitvoer. Alleen mag het niet actief informatie delen tenzij er overduidelijk sprake is van een strafbaar feit. En dan moeten we die informatie ook nog bij de Douane gaan vorderen. Er ligt veel interessante informatie bij hen, maar die bereikt het OM vaak niet omdat er eerst nog een privacytoets van de Douane overheen gaat. Als die informatie dan niet doorgelaten wordt, hoe weten wij dan welke informatie zij hebben om te vorderen? Daar is, ook voor ons, nog veel in te winnen. We kunnen veel concreter samen aan de slag gaan. De Douane heeft zulke waanzinnige systemen die ook voor ons ontzettend zinvol kunnen zijn om zaken te kunnen signaleren en te helpen in de opsporing. En ik heb in mijn stage gemerkt dat de mensen op de werkvloer daar ons heel graag bij willen helpen.

Ik ga aan mijn opsporingsteams in ieder geval meegeven dat er altijd een belletje naar de Douane gedaan kan worden zodat we veel beter weten welke informatie er ligt, waar wij iets aan kunnen hebben. En ik zou graag met de Douane willen bekijken hoe we meer van elkaars mogelijkheden gebruik kunnen maken.”

"Na de eerste ochtend op stage liep ons hoofd al over van alle nieuwe inzichten"

Carla Hofstee (officier bij het Landelijk Parket) en Antoinette Doedens (officier bij het Functioneel Parket) liepen stage bij reclamebureau Roorda (bekend van o.a. de campagnes BOB en Nix):

Antoinette: “Wij zijn bezig met het opzetten van een bewustwordingscampagne om mensen te wijzen op signalen voor een drugslab en drugsdumpingen. Hoe ruikt het? Hoe klinkt het? Wat zegt je onderbuikgevoel? Op onze stage bij Roorda zijn we daar heel erg druk mee geweest. Roorda gebruikt in zijn campagnes een wetenschappelijke benadering. Zo zetten ze in op een positieve boodschap, omdat alleen dat leidt tot verandering in gedrag. In de BOB-campagne gaat het niet over de gevaren en onverantwoordelijkheid van rijden met drank op, maar juist op het positieve feit dat je er goed afspraken over kan maken.

Carla: “Na de eerste ochtend op de stage liep ons hoofd al over van alle nieuwe inzichten. Mensen doen wat ze voelen, niet wat ze denken; 95 procent van ons gedrag is automatisch gedrag. Het wijzen op gevaren door bijvoorbeeld een afschrikwekkende foto op een pakje sigaretten te zetten werkt dus nauwelijks. Een communicatiepsycholoog gaf ons een voorbeeld uit een onderzoek dat ze in Amsterdam hadden gedaan. Hoe zorgen we ervoor dat mensen minder door rood fietsen? Bij een bord met een positief geformuleerde boodschap (‘ik wacht op groen licht’) reden substantieel minder mensen door rood dan bij een negatieve boodschap (‘ik fiets niet door rood’). De tijd bij Roorda was een inspirerende tijd in een compleet andere wereld en heeft ons veel gebracht. Niet alleen voor ons eigen werk, maar ook voor onze campagne.

Antoinette: “We hebben veel informatie en contacten opgedaan vanuit onze stage. Daarmee kunnen we van onze bewustwordingscampagne een succes te gaan maken. We hebben geleerd dat we als OM anders moeten gaan nadenken over hoe we communiceren; met een verdachte, maar ook over een zaak of over een boodschap in de media. Je kijkt weer met een frisse blik naar je eigen wereld.”