Niet alleen luchthavenpersoneel, ook andere mensen op een vliegveld kunnen signalen van mensenhandel tegenkomen. Op Rotterdam The Hague Airport proberen wijkagent Michel Bakker en officier van justitie Mirjam Blom iedereen daarvan bewust te maken.

Het valt direct op als hij voor de aankomst- en vertrekhal van Rotterdam The Hague Airport al aangesproken wordt. Allerlei mensen schudden hem de hand en maken een praatje met hem. Michel Bakker, kaal hoofd, baardje en gekleed in het uniform van de Koninklijk Marechaussee (KMar) neemt voor iedereen even de tijd. Met name voor de ondernemers op en rond het vliegveld is hij een bekende, want in zijn functie als wijkopper (“zeg maar wijkregisseur of wijkagent, dat is wat duidelijker”) is hij voor hen het eerste aanspreekpunt van de KMar. Daarom wil hij juist makkelijker benaderbaar zijn en dat is, getuige de vele handjes en gesprekken, zo te zien goed gelukt. Samen met Mirjam Blom, officier van justitie, loopt hij via de draaideur het vliegveld binnen.

Michel Bakker (KMar) en Mirjam Blom (OM)

"De mevrouw achter de informatiebalie hoort en ziet heel veel"

Het verschil tussen mensenhandel en mensensmokkel? In het kader onder dit artikel wordt dat uitgelegd!

 “Zie je die mevrouw achter de balie? Die werkt hier al jaren. Zij ziet alles en weet ontzettend veel van de mensen die hier komen”. En dat is precies waar de Marechaussee en de officier van justitie naar op zoek zijn. “Het zou haar echt wel opvallen als steeds dezelfde man hier om de week met een ander meisje het land binnenkomt. Zij kan heel goed signalen van mensenhandel oppikken, als ze maar weet waar ze op moet letten en waar ze dat kan melden”, legt Mirjam Blom uit. Dat geldt niet alleen voor de vrouw achter de balie, maar ook voor bijvoorbeeld schoonmakers, hotelmanagers of grondstewardessen. Om hen meer bewust te maken van de signalen van mensenhandel, pleiten Blom en Bakker voor meer trainingen. Daarom loopt een gezamenlijke subsidieaanvraag van de KMar, CoMensha en het Openbaar Ministerie om die trainingen mogelijk te maken. Die trainingen kunnen dan worden gegeven door CoMensha, het landelijke coördinatiecentrum tegen mensenhandel.

Mirjam Blom

Meer oog voor signalen

Als officier van justitie, gespecialiseerd in het thema’s mensenhandel en mensensmokkel (zie kader), komt Mirjam Blom vanwege haar werk al regelmatig over de vloer bij de KMar. Toch is het bijzonder dat ze nu juist met Bakker op pad is, ze werkt verder niet met hem samen. Toch kwam ze door haar eigen verwondering bij hem terecht: “In mijn portefeuille mensenhandel weten we dat er het grootste deel van de meldingen uit grote steden komen. We weten ook dat de slachtoffers vaak een andere nationaliteit hebben. Die moeten hier dus ook naartoe komen, zeer waarschijnlijk met het vliegtuig. Maar waarom kreeg ik in de 3,5 jaar dat ik de portefeuille mensenhandel heb, zo weinig signalen vanuit het vliegveld door? Dat ben ik gaan onderzoeken.” Haar conclusie? Er kan meer oog zijn voor mensenhandel. En ze vond daarover gehoor bij de KMar. Zodoende kwam ze in contact met Michel Bakker van de Marechaussee, bij wie ze een soort mini-stage liep om beter zicht te krijgen op het reilen en zeilen van een vliegveld.

"Iemand die als toerist komt, maar geen enkele toeristische highlight weet. Dat is natuurlijk vreemd."

Iedereen kan slachtoffer worden van mensenhandel, ongeacht sekse of afkomst. Signalen van mensenhandel, bijvoorbeeld over mensen die gedwongen worden om in de prostitutie te werken, zijn moeilijk te herkennen. Daar zijn Blom en Bakker het over eens. Er wordt gekeken naar profielen, opvallende en onopvallende zaken, met wie mensen meereizen en andere zaken. Maar ook het aanknopen van een praatje met een passagier kan al een boel helpen, legt de officier uit: “We zien laatste tijd bijvoorbeeld veel transgenders uit Zuid-Amerikaanse landen die hier worden ingezet als prostituee. Zij zeggen dan als toerist te komen, maar hebben enkel hoge hakken en geen gympen bij zich. Dat is natuurlijk vreemd, zeker als ze in zo’n gesprekje geen enkele toeristische highlight weten te benoemen.” Als er daadwerkelijk signalen zijn, kan de KMar bijvoorbeeld meekijken bij wie zo’n transgender instapt en nummerborden natrekken. Zo wordt mogelijk duidelijker wie er achter de mensenhandel zit. 

Michel Bakker

Drempelverlagend

Het grote voordeel van Michel Bakker als wijkagent van het vliegveld is dat bijna iedereen hem kent. “Dat werkt drempelverlagend. Het is belangrijk dat ook het personeel van andere bedrijven me weten te vinden als ze een vreemd onderbuikgevoel hebben bij bepaalde situaties.” Meldingen zijn voor de KMar ontzettend belangrijk, omdat er vaak geen aangifte wordt gedaan van mensenhandel. De slachtoffers worden vaak afgeperst en bedreigd, of voelen zich (nog) geen slachtoffer. Bakker: “Als we meer signalen hebben, kunnen we een beter beeld vormen. Het is een ingewikkeld delict, maar je moet ergens kunnen beginnen.” Hij is dan ook het vaste aanspreekpunt voor werknemers op het vliegveld. Bakker kan een melding dan doorzetten naar de recherche van de KMar, die een melding verder na kan lopen.

"Met meer signalen kunnen we een beter beeld vormen"

Meer oog hebben voor mensenhandel past in een maatschappelijke en internationale ontwikkeling, stelt Blom. Zo heeft de luchtvaartbranche zelf, verenigt in het IATA, halverwege 2018 een hele campagne rondom het thema opgezet met filmpjes, instructies en infographics. Blom is daarom blij dat ze haar mini-stage op Rotterdam The Hague Airport kon lopen en dat ook de luchthaven het belang ervan inziet: “Internationaal gezien is de aanpak van mensenhandel een nieuw onderdeel van maatschappelijk verantwoord werken geworden. Een luchthaven is een heel belangrijk punt om signalen en meldingen op te halen.” Ze krijgt ook positieve reacties van bedrijven en ondernemers op de luchthaven, met wie ze gesprekken gevoerd heeft. Zij willen tijd en ruimte voor het personeel vrijmaken, mochten de CoMensha-trainingen er daadwerkelijk komen. Dat is nu nog afhankelijk van de uitkomst van de subsidieaanvraag. 

Structureel

Ondertussen wordt er niet stilgezeten. Zo geeft wijkopper Bakker veel presentaties over het werk wat de KMar doet aan de bedrijven op het vliegveldterrein. Gaat het om bedrijven die mogelijk signalen van mensenhandel zouden kunnen opvangen, dan neemt Bakker in zijn presentaties ook de tijd om de mogelijke signalen te benoemen. “Binnenkort heb ik een hele groep hotelpersoneel over de vloer. Zij kunnen natuurlijk allerlei zaken rondom prostitutie herkennen.” Ook brengt hij het thema onder de aandacht bij de bedrijven waar het nodig is, als er bijvoorbeeld ergens meldingen op komen. En er zijn gesprekken met de grootste opleider van luchthavenpersoneel, om ook daar de lessen in te zetten. Bakker: “Je moet structureel trainingen kunnen geven. Het ‘refreshen’ van de kennis is enorm belangrijk.”

Wat is het verschil tussen mensensmokkel en mensenhandel?

Vaak worden deze termen met elkaar verward. Toch zijn het twee verschillende begrippen. Bij mensensmokkel gaat het over het grensoverschrijdend transport van mensen. Denk bijvoorbeeld aan inwoners van Eritrea die willen vluchten en naar Noord-Afrika worden gesmokkeld, waar ze proberen Europa binnen te komen. Mensenhandel gaat over het uitbuiten van mensen die daar maar weinig aan kunnen doen. Dat hoeft niet eens grensoverschrijdend te zijn. Mensenhandel kent vier verschillende vormen:

  • seksuele uitbuiting (dwingen tot prostitutie bijvoorbeeld)
  • arbeidsuitbuiting (mensen voor te weinig geld of in slechte omstandigheden dwingen te werken)
  • Criminele uitbuiting (iemand dwingen om voor jou strafbare feiten te plegen. Denk aan het dwingen van kinderen om te gaan zakkenrollen)
  • Gedwongen orgaanverwijdering (iemand dwingen een orgaan af te staan)

Op de website van CoMensha worden deze begrippen verder toegelicht. Daar kan je ook terecht als je vermoedens van mensenhandel hebt of als je zelf denkt slachtoffer te zijn van mensenhandel.