Kostbare horloges, dure auto’s, riante woningen. Zomaar wat zaken die in de erfenis van een zware crimineel kunnen zitten. “We kunnen die spullen niet laten waar ze zijn”, stelt projectleider Hoek van de FIOD. In een aantal zaken heeft hij gekeken hoe een criminele erfenis zo goed mogelijk veilig te stellen is. Samen met officier van justitie Van Bree legt hij uit hoe ze in een concreet geval met nabestaanden tot een schikking komen.

Het is juli 2017 als de Zandvoorter Hennie Schipper op klaarlichte dag in Akersloot wordt doodgeschoten. De dader meldt zich bij de politie en vertelt op het bureau dat hij afgeperst wordt. Naar eigen zeggen moet hij Schipper een groot geldbedrag betalen. Omdat de schutter dat geld niet heeft en hij bang is, pakt hij zijn pistool en schiet hij Schipper dood op de parkeerplaats van een hotel. De politie doet direct groot onderzoek. Gelet op de verklaringen van de dader zijn er aanwijzingen dat er door het slachtoffer crimineel vermogen is verdiend.

Met het Openbaar Ministerie (OM), eenheid Noord-Holland van de politie en de FIOD is afgesproken daar (naast het ‘normale’ onderzoek van de politie) separaat onderzoek naar te doen. “Bij leven crimineel verdiend vermogen gaat bij overlijden over naar de erfgenamen. In die zin gaat het witwassen dan onverminderd door. Zo’n situatie kunnen we niet laten bestaan. Witwassen ondermijnt het financiële stelsel. We zijn daarom financieel onderzoek gaan doen om te kijken of er sprake was van onverklaarbaar vermogen, verdiend met criminele activiteiten” vertelt Hoek. Hij is projectleider van de FIOD van het team dat nauw betrokken is bij het afpakken van crimineel verdiende erfenissen.

"Geen inkomsten, maar wel een flink vermogen. Dan is het zaak om eens beter te gaan kijken"

Naïef

Uit het onderzoek komt naar voren dat Schipper nauwelijks legale inkomsten blijkt te hebben, zijn vrouw zelfs helemaal niets. Officier van justitie Van Bree: “Toen bleek dat ze wél een behoorlijk vermogen hadden dat niet te verklaren was uit hun inkomsten, was dat natuurlijk een sterk startpunt voor het Openbaar Ministerie om van daaruit verder te kijken.” Zo blijkt het stel een huis te hebben met een WOZ-waarde van meer dan een miljoen euro. Uit onderzoek blijkt dat Schipper vermoedelijk veel illegale inkomsten had. Zo zou hij onder andere inkomsten halen uit illegale toto en andere vormen van criminaliteit. Daarom besluiten de FIOD en de politie om na zijn dood de nog aanwezige waardevolle zaken in beslag te nemen.

Officier Van Bree: “Als OM hebben we toen brieven gestuurd naar de erfgenamen om hen te waarschuwen: ‘Let op, want u staat op het punt om een criminele erfenis te accepteren.’” In die erfenis? Een huis in Zandvoort met een overwaarde van meer dan drie ton, een duur horloge, een boot van 50.000 euro en een auto. Zijn vrouw wist niet precies waar de inkomsten van haar man vandaan kwamen, Schipper deed zelf de financiële zaken van het gezin. Wel wist ze dat hij inkomsten had uit het gokken op voetbalwedstrijden. Volgens het OM had ze kunnen weten dat hij inkomsten had uit criminele activiteiten. De vrouw geeft aan kennelijk naïef te zijn geweest en dat ze, achteraf gezien, beter had moeten weten. Daarom doet ze afstand van het vermogen, zodat ze met een schone lei verder kan. Zo komen de erfgenamen van Schipper en het OM tot een schikking.

Afpakken erfenis

Dit verhaal over Hennie Schipper staat niet op zichzelf. Een erfenis met een mogelijk criminele herkomst aannemen wordt gezien als witwassen. Ook bij andere om het leven gebrachte criminelen is gekeken naar de erfenis en hoe verder witwassen voorkomen kan worden. Zo werd er met een erfgenaam van Karel P. uit Delft een schikking getroffen voor onder meer twee auto’s, een boot en een horloge.

Ook bij de zaak van Jaïr W. is er met de erfgenaam geschikt voor €125.000,- en een auto. Andere direct betrokkenen bij de verdeling van de erfenis zullen in februari 2020 voor de rechter moeten verschijnen.

Aanpak

Afgelopen jaren werden en worden veel criminelen geliquideerd. Dat gebeurt veelal vanwege conflicten die vaak te maken hebben met de drugshandel. De politie doet altijd onderzoek bij een moord. Hoek: “Een team dat de moord oplost is bezig met daders vinden en minder met het geld. Dit terwijl geld veelal het motief is. Stel dat er foto’s van geld of dure goederen staan op een telefoon, dan lijken die niet zo van belang voor het moordonderzoek. Maar die foto’s kunnen wel heel veel waardevolle informatie geven over het financiële plaatje of motief voor de moord.”

Want geld, dat is waar het de criminelen allemaal om draait. Daarom dat het idee is ontstaan om een liquidatie te bekijken door een financiële bril. Hoek: “Ik vind het zonde dat concrete financiële informatie, ongeacht in wat voor een zaak, blijft liggen en niet wordt benut. Het draait deze criminelen allemaal om het geld.” Daarom wordt het idee verder uitgewerkt en samen met de politie, FIOD en het OM tot een concreet project opgezet.

"Dat crimineel verdiend vermogen zomaar door kon schuiven naar nabestaanden, dat geeft een verkeerd signaal af"

Hoek stelt dat er veel witwaszaken te vinden zijn naar aanleiding van een liquidatie: “Na een liquidatie komt er vaak veel informatie vrij in het onderzoek, waarbij zicht komt op het vermogen en verschuivingen daarvan. Dit vermogen wordt feitelijk nog steeds of steeds weer witgewassen. Dat het crimineel verdiende vermogen zonder meer kon worden doorgeschoven naar de nabestaanden geeft een verkeerd signaal af. Wij moeten ook allemaal erf-schenkbelasting afdragen.”

De tekst loopt door onder de foto.

Criminele erfenis 3

'Op de spullen passen'

Het afpakken van een criminele erfenis is niet alleen maar om het crimineel verdiende geld naar de staat te brengen, zegt officier van justitie Van Bree: “Er kunnen ook andere gevolgen zijn voor de nabestaanden die een erfenis overnemen. Andere criminelen weten vaak of er geld te halen valt. De kans is dan groot dat een nabestaande dan afgeperst zal worden.” Hoek knikt en vult aan: “Eigenlijk is het alleen maar goed als wij daar beslag op leggen. Anders komt er alleen maar gedoe van. Denk aan zogenaamde bekenden die wel even ‘op de spullen komen passen’, maar er vervolgens mee vandoor gaan. Kijk naar de erfenis van Cor van Hout. Daar ging het jaren na dato in het proces Holleeder nog steeds om die erfenis.”

“We gaan echt niet zomaar bij iedere kruimeldief kijken naar een erfenis”, zegt officier Van Bree: “Er moet wel een indicatie bestaan om te kunnen afpakken. Denk aan personen waarvan vermoed kan worden dat ze met criminaliteit een substantieel vermogen hebben opgebouwd.” Met financieel onderzoek naar een erfenis kunnen ook nieuwe criminelen in kaart gebracht worden. Hoek: “Je ziet wel dat in sommige onderzoeken er ineens ‘vrienden’ opduiken die zich ontfermen over de dure spullen. Toen we die in onderzoek namen, bleken het ook behoorlijk zware jongens te zijn. Als je financieel kijkt naar wat er gebeurt na een overlijden, dan zie je ineens heel veel. Je legt op een heel andere manier criminele netwerken bloot.”

"Kijk je financieel kijkt naar wat er gebeurt na een overlijden van een crimineel, dan zie je ineens heel veel dat opvalt"

Bestuurder

Maar het is niet altijd een gemakkelijke weg om te schikken in een criminele erfenis. Dat heeft officier Van Bree aan den lijve ondervonden. Bij de erfgenamen van Hennie Schipper blijkt een pand op naam te staan van een BV, waarvan er maar één bestuurder is; de overleden Schipper zelf. En alleen een bestuurder is in staat om het vastgoed over te kunnen dragen aan justitie. Van Bree: “Dat betekent dat óf zijn vrouw, óf het Openbaar Ministerie zich zou moeten inschrijven als bestuurder. Maar als bestuurder kan je aansprakelijk gesteld worden voor de schulden. Iedereen kan ineens opduiken en zeggen dat er schuld is met de vorige bestuurder. Als zo iemand dan gesteund wordt door een paar vriendjes die zogenaamd van de afspraken afweten, dan is het lastig het tegendeel aan te tonen. Dat is voor zowel de nabestaanden als het OM natuurlijk zeer onwenselijk.”

Maar terwijl de onderhandelingen tussen de erfgenamen en het OM vorderen, blijkt de voorgevel van het pand deels te zijn ingestort. Ook blijkt de BV vele schulden te hebben. Er wordt besloten de BV te laten ontbinden door een vereffenaar. Als er nog iets van waarde overblijft, gaat dat naar de Staat.

Doorbreek de geweldsspiraal

Officier van justitie Trokic heeft ook met erfgenamen om tafel gezeten voor een schikking. Hij merkt dat vooral wanneer erfgenamen niets met het crimineel verdiende geld te maken willen hebben, ze bereid zijn om te schikken. Hij vindt het een schikken, net als Hoek en Van Bree, een goede manier van werken: “Je voorkomt daarmee dat de erfgenamen van een geliquideerde crimineel doorgaan met diens praktijken. Of dat ze als een god kunnen leven na diens overlijden. "

"Bovendien kan je als overheid, door snel te handelen en direct het vermogen af te nemen, de spiraal doorbreken van geldbeluste verrekeningen. Alles in het criminele milieu draait om geld. Als dat geld weggehaald is door de overheid is er voor criminelen in ieder geval geen financiële reden meer om achter iemand aan te gaan.”

Witwassen

Van Bree denkt dat het afpakken van criminele erfenissen werkt. Hij is er groot voorstander van. Een schikking met nabestaanden moet openbaar en transparant gebeuren, vinden zowel hij als Hoek: “Iedereen mag van de schikking afweten, zodat duidelijk is welke afspraken gemaakt zijn. De winst voor de nabestaanden is dat ze niet vervolgd worden en dat ze een transactie met het OM hebben gesloten. Zij zijn dan niet veroordeeld, ze worden niet bestraft. Het voordeel voor justitie is dat het criminele geld terug gaat naar de samenleving, maar ook dat we geen dure vervolgings- en zittingscapaciteit hoeven in te zetten op deze zaak.”

"Vaak hebben ze ook al voor het overlijden van het crimineel verdiende geld genoten"

Iemand die wél een criminele erfenis aanneemt, maar niet meewerkt aan een schikking kan alsnog bestraft worden. Dat is witwassen, stelt Hoek: “Wat je vaak ziet is dat nabestaanden vaak al voor de dood van een crimineel mee hebben geprofiteerd van het geld, maar niet naar de herkomst van het geld vragen. Als nabestaanden zo’n leventje door willen zetten, de criminele erfenis niet opgeven en niet meewerken aan een schikking, dan worden ze alsnog voor de rechter gebracht”, aldus Hoek: “Een overlijden is voor ons een goed aangrijpingspunt om te voorkomen dat nabestaanden doorgaan met witwassen en het gebruiken van het crimineel verdiende geld. We geven daarmee een signaal naar de maatschappij; dat we ook iets doen aan dat profiteren.”

Wetgeving nodig

Een stukje wetgeving op dit gebied zou volgens projectleider Hoek geen kwaad kunnen. “Dat zou de afhandeling van zo’n erfenis een stuk makkelijker kunnen maken. Zo zou er een aparte procedure ingesteld kunnen worden. Zo’n procedure zou dan tegen een object, zoals een huis of een auto kunnen.” Van Bree is het daarmee eens: “Het zou goed zijn als een rechter veel eenvoudiger een pand of auto verbeurd kan verklaren, zonder dat er een lange en bewerkelijke strafzaak opgetuigd moet worden.

Criminele erfenis 1