Bij een grote actie op een industrieterrein in Beverwijk, halverwege september, is de politie op zoek naar verborgen geld en belangrijker nog; de administratie. Op zoek naar aanwijzingen voor ondergronds bankieren. Maar wat is dat precies? En waarom maken criminelen daar gebruik van?

Achter een politieauto met knipperende zwaailichten rijden twee grote stadsbussen. “Ah, daar zijn de zoekploegen”, zegt een agent, doelend op de rechercheurs die allerlei panden zullen gaan doorzoeken. Even daarvoor heeft een andere groep agenten een industrieterrein hermetisch afgesloten, niemand komt er meer in of uit. In de lucht hangt een politiehelikopter, ook vanuit de lucht wordt erop toegezien dat niemand ongezien het terrein afgaat. De agent stapt in zijn dienstauto en rijdt achteruit, op die manier komt er een opening in het hermetische afgesloten gebied. Zo kunnen de zoekploegen naar binnen en aan de slag.

Het door de politie afgesloten terrein bestaat uit drie verzamelgebouwen met daarin tientallen telefoonwinkels. “Zoveel telefoonwinkels op een industrieterrein, zo dicht bij elkaar. Hoe kunnen die winkels levensvatbaar zijn? Niet. En daarom is het ook zo verdacht”, zegt officier van justitie Kooij. Zeker omdat bij eerdere politie-invallen op hetzelfde bedrijventerrein grote hoeveelheden contant geld werd gevonden. Geld waarvan de herkomst niet van duidelijk gemaakt kon worden. Daarom gaan de rechercheurs niet alleen op zoek naar contant geld, maar ook naar administratie. De winkels dienen vermoedelijk alleen maar als een dekmantel voor schimmige praktijken als witwassen en ondergronds bankieren. Voor het Openbaar Ministerie zijn er aanwijzingen genoeg dat er iets mis is op het bedrijventerrein.

"Zoveel telefoonwinkels bij elkaar, op een industrieterrein. Hoe kunnen die winkels levensvatbaar zijn? Niet."

Fictieve aankopen

Want ondanks dat er zoveel telefoonwinkeltjes bij elkaar zitten, lopen er steeds weer mensen de telefoonwinkels in en uit, blijkt uit observaties door de politie. Waarschijnlijk brengen de ‘klanten’ geld met zich mee, veel geld zelfs, maar worden er toch maar weinig telefoons verkocht. Alleen op papier worden telefoons of andere spullen ingekocht en verhandeld. Maar het echte geld waarmee deze fictieve telefoons gekocht worden, wordt daarna rondgepompt via de verschillende winkeltjes die vlakbij elkaar zitten. En vaak worden de fictieve spullen ook nog aan winkels in buitenland ‘verkocht’. Dat maakt de oorsprong van het geld steeds onduidelijker. Dat maakt het allemaal erg interessant voor criminelen; die willen natuurlijk niets liever dan hun criminele geld een ‘legale’ herkomst te laten krijgen. Bovendien wordt het geld ondergronds gebankierd. Alles bij elkaar heeft het alle schijn van ordinair witwassen.

Alles bij elkaar heeft de schijn van ordinair witwassen

opbrengst underground banking Beverwijk

Hawala

Maar wat is nou dat ondergronds bankieren? En hoe werkt het? Een van de vormen van ondergronds bankieren is het eeuwenoude en traditionele Hawala-bankieren. Toen er nog geen goed internationaal bancair systeem was, werd Hawala-bankieren vooral gebruikt door arbeiders die in het buitenland werkten. Via lokale Hawala-bankiers kunnen zij geld ‘overmaken’ naar familie in hun thuisland. Het hele systeem is gebaseerd op vertrouwen en verrekening.

Een netwerk van bankiers zorgt ervoor dat als je geld geeft, het aan de andere kant van de wereld uitbetaald kan worden. De bankiers verrekenen het geld onderling, waardoor er maar weinig met fysieke biljetten gesleept hoeft te worden. Maar ook criminelen ontdekten de ‘voordelen’ het Hawala-bankieren. Voor hen interessant omdat de overboekingen buiten het zicht van alle instanties gebeuren en de bankiers het geld snel en internationaal verhandelen. Ideaal dus om crimineel geld internationaal te verplaatsen, wit te wassen en ‘legaal’ terug in het Nederlandse geldverkeer te krijgen.

Hoe werkt Hawalla-bankieren? Een voorbeeld.

Yaro is een bouwvakker uit Bangladesh en hij werkt mee aan het bouwen van een WK-voetbalstadion in Dubai. Hij heeft een deel van zijn salaris gespaard, omgerekend €1000,-, om naar zijn vrouw Gini te sturen. Zij woont nog in Bangladesh. Omdat ze als familie geen bankrekening hebben, maakt Yaro gebruik van het netwerk van Hawala-bankiers. Dit netwerk is over de hele wereld actief en heeft bankiers in zowel in Dubai als in Bangladesh zitten. Yaro geeft daarom de €1000,- aan de bankier in zijn buurt en de gegevens van de ontvanger; zijn vrouw Gini. Hij moet er maar op vertrouwen dat zijn bankier ervoor zorgt dat Gini evenveel geld uitbetaald krijgt. Ze spreken af dat de kosten voor het overmaken €50,- bedragen.

De bankier uit Dubai neemt contact op met zijn collega-bankier in Bangladesh. Als Gini bij deze bankier in Bangladesh aanklopt, krijgt ze €950,-. Dat is het geld dat Yaro heeft ‘overgemaakt’ aan Gini, minus de €50,- voor het bankieren. Ook hier gaat het weer helemaal om vertrouwen. Zowel de bankier in Dubai als de bankier in Bangladesh krijgen een deel van de €50,-, als vergoeding voor de overboeking. Het hele systeem is gebaseerd op vertrouwen en verrekening. Omdat er bij de bankiers zowel geld binnenkomt en uitgaat, blijft de balans goed.

Papertrail

Bij traditioneel Hawala-bankieren houden bankiers vaak een goede boekhouding bij en wordt er om gegevens gevraagd van verzender en ontvanger. Criminelen willen bij het versturen van geld echter zo min mogelijk sporen achterlaten. Ze werken met schuilnamen en laten zo min mogelijk administreren. Ook praten ze in codetaal. “Het voordeel voor criminelen is dat het een systeem is dat nauwelijks een papertrail heeft. Het laat bijna geen sporen achter waardoor de herkomst van het geld moeilijk te achterhalen is”, aldus officier Kooij. “Het zijn allang geen kleine bedragen meer van 500 euro van een pater familias die geld wil sturen naar familie. We zien dat het criminelen zijn die juist flinke bedragen van tienduizenden, soms wel honderdduizenden euro’s inbrengen.”

"Het voordeel voor criminelen is dat het systeem nauwelijks een papertrail heeft"

Maar hoe kan dit systeem dan werken, als het alleen gebaseerd is op vertrouwen? Volgens Kooij is het een vernuftig systeem. En behoorlijk hufterproof: “Bij deze vormen van bankieren heerst de mores dat je de gemaakte afspraken moet nakomen. Kom je als bankier de afspraak niet na, dan ben je je goede naam en reputatie kwijt. Dat werkt ook zo bij reguliere banken. Als je ineens geen geld meer kan opnemen terwijl je wel saldo hebt, dan is je vertrouwen al snel weg en kies je een andere bank. Doe je dat bij het ondergronds bankieren, dan ben je binnen het milieu uitgespeelt. Alleen hierdoor kan het systeem bestaan”, zegt de officier van justitie. Hij denkt dat alle partijen bij het ondergronds bankieren dus gebaat zijn bij het nakomen van de verplichtingen.

Hawala-bankieren en witwassen

Voor criminelen is de hogere prijs voor het ondergronds bankieren een bedrijfsrisico, omdat ze zo buiten het zicht van de instanties kunnen werken. Bovendien is het makkelijker om geld wit te wassen. Crimineel geld dat in Nederland verdiend is met bijvoorbeeld de verkoop van xtc, kan via ondergronds bankieren naar landen als Dubai gebracht worden. Dat zwarte geld in Dubai kan daar worden gebruikt bij de aankoop van een huis, zonder dat er gevraagd wordt om de herkomst ervan. Als dat huis, gekocht met crimineel geld, dan weer verkocht wordt aan een legale koper, is het geld uit die verkoop op het eerste oog legaal. Witgewassen dus. Op die manier kan het weer naar Nederland gestuurd worden en zo in ons gewone economische verkeer terecht komen. Overigens is het ondergronds bankieren strafbaar gesteld in de wet op het financieel toezicht.

Oorsprong verhullen

Het versturen van crimineel geld kost via ondergronds bankieren veel meer geld dan een gewone overboeking bij een bonafide bank. Er zit ten slotte een groter risico aan. In landen met een goed bancair systeem waarbij de kosten laag zijn, zoals Nederland, is het daarom zeer ongewoon en onlogisch om gebruik te maken van ondergronds bankieren. En criminelen willen vaak meer dan alleen geld versturen. Geld verdiend met criminele handelingen zoals als drugsverkoop, diefstal, afpersing of anderszins zien ze graag witgewassen. Ze willen dus dat het geld, op papier, afkomstig is van een legaal bedrijf of van een legaal inkomen. Kooij: “Vaak wordt hier dan vanuit een fictief bedrijfje spooknota’s gemaakt. Criminelen presenteren dit vervolgens als legale inkomsten. Door de facturen en de spookgoederen via verschillende bedrijfjes in binnen- en buitenland rond te sturen, is het voor opsporingsinstanties steeds lastiger om de herkomst van het geld te achterhalen.” En dat is precies de bedoeling.

"Spooknota's uit fictieve bedrijfjes, criminelen presenteren dat graag als legale inkomsten"

Onderzoek Kingston

Tassen vol geld, het witwassen van bijna twee miljoen euro, geldkoeriers die met grote pakken contant geld tussen Nederland en de Dominicaanse republiek reizen en een klassiek staaltje ondergronds bankieren. De daders komen er niet mee weg, de officier van justitie heeft in 2018 in het onderzoek Kingston tot 5,5 jaar cel geëist tegen vier mannen. Zij wilden geen openheid van zaken geven over de herkomst van het geld, het OM denkt dat de mannen het verdiend hebben met de verkoop van drugs. Uiteindelijk heeft de rechtbank in 2018 straffen tot vier jaar cel opgelegd.

Administratie

Ondertussen fouilleert de politie op het bedrijventerrein in Beverwijk iedereen die daar aan aanwezig is. Auto’s worden minutieus nagekeken en een agent op een hoogwerker kijkt of er niemand op het dak ligt. Om te voorkomen dat er geld verborgen blijft, worden er ook geldhonden ingezet. Deze zijn speciaal getraind om bankbiljetten op te sporen. De actie heeft succes, want in een verborgen ruimte boven een systeemplafond wordt veel contant geld gevonden. Ook in een verborgen ruimte in een auto worden grote hoeveelheden geld aangetroffen. In totaal vindt de politie zo’n 262.000 euro.  Maar misschien nog wel het belangrijkste van alles; alle administratie gaat mee. Want eigenlijk zijn de rechercheurs pas net begonnen aan hun zoektocht naar de herkomst (of juist het ontbreken daarvan) van het geld.