Tekst Jeichien E. de Graaff
Foto ANP/RUT

Waken over de haven

Wie een weerbare wereldhaven wil, doet drugsonderzoeken, controleert containers en bewaakt integriteit. In de Port of Rotterdam gaan preventie en repressie hand in hand. De opsporing kijkt internationaal, “want voor de crimineel is Rotterdam hetzelfde als Vlissingen, Antwerpen en Hamburg. Als die boot maar aankomt.”

Tot 2003 was Rotterdam de grootste haven ter wereld, en buiten Azië is hij dat nog steeds. Vanaf de jaren 70 van de vorige eeuw uitgebreid met de ‘Maasvlakte’, was die aan het eind van de eeuw mede door de opkomst van de containersector al niet meer groot genoeg. Inmiddels is er ook een tweede Maasvlakte. 30.000 zeeschepen komen er per jaar, en een veelvoud aan binnenvaartschepen laadt en lost er. Daarnaast rijden vrachtwagens en treinen af en aan. De grootste containerschepen en olietankers kunnen er terecht. “En vorig jaar onderschepten we een recordhoeveelheid cocaïne: rond de 13.000 kilo.” De Rotterdamse officier van justitie met als portefeuille Haven Dick Grip weet er veel van. “Ik denk ook dat we best veel onderscheppen, al weet ik natuurlijk nooit wat er wél doorkomt.”

Corruptie ex-douanier zwaar bestraft

De rechtbank in Rotterdam heeft op 4 juli  de ex-douanier die in 2015 werd aangehouden na een vondst van 400 kilo cocaïne, veroordeeld tot een celstraf van 14 jaar. Het OM Rotterdam had – al in 2016 – 16 jaar geëist. De medeverdachten kregen straffen van 3, 4 en 10 jaar. De rechtbank tilde zwaar aan de omkoping en noemt de zaak niet te vergelijken met andere zaken waarin sprake was van ambtelijke corruptie. Volgens de rechtbank was het de taak van de douanier de grenzen te beveiligen tegen de invoer van hard drugs. “Bovendien wordt daarmee het aanzien geschaad van de haven van Rotterdam, die immers een van de grootste havens ter wereld is, en waar de stad mede haar faam en trots aan ontleent”, aldus de rechtbank.

7,5 miljoen containers worden jaarlijks overgeslagen in het Rotterdamse havengebied. Ongeveer de helft is aanvoer, de andere helft is afvoer. Het gros van de drugs wordt aangevoerd in containers, al komt er af en toe ook heroïne over land. De haven is een – maritieme – buitengrens die als zodanig bewaakt wordt. Politieman en hoofd Zeehavenpolitie Jan Janse: “De buren zijn Chili en China.” De haven van Rotterdam is een goed georganiseerde, waar samenwerking bij de bestrijding van criminaliteit een “vanzelfsprekendheid” is, zo zegt Jan Janse, het hoofd van het politiedistrict Haven. “Wat ik merk in mijn nationale en internationale contacten, is dat iedereen overal wil samenwerken. Hier is dat al lang. Er wordt niet eens meer over nagedacht. Natuurlijk, we hebben allemaal onze eigen bevoegdheden, maar als je het hebt over de bestrijding van drugssmokkel en  -criminaliteit dan werken Douane en Zeehavenpolitie zo intensief samen, dat helemaal niet meer belangrijk is wie nou de crimineel heeft gepakt.”

Corruptie

De oplopende kilo’s leidden er in 2016 toe dat de opsporingsdiensten (vooral politie, Douane, Fiod), OM en  de betrokken gemeenten (vooral Rotterdam) intensief met elkaar in overleg gingen over wat er aan de hand was. Werd er meer coke aangevoerd, werd ingeschat dat de controles slechter werden? Er speelden op dat moment twee grote strafzaken waarin douaniers, verdacht van onder andere ambtelijke corruptie, waren betrokken. “Vermoedelijk heeft het gestegen aantal kilo’s cocaïne toch meer te maken met het aanbod: het lijkt erop dat guerrillagroeperingen in Zuid-Amerika van hun voorraden af willen, de bestrijding van cocaplantages uit de lucht komt bijna niet meer voor. We zien de groothandelsprijs ook lager worden”, aldus Dick Grip.

Slijptol

En Rotterdam is een heel goede haven die logistiek op orde is. De container en de lading die men bestelt, komt op het juiste tijdstip aan en kan dan opgehaald worden. Dat geldt ook voor de illegale lading. Zitten er drugs in, dan moeten die er soms op het haventerrein uit, dan wel op de plaats waar de container terecht komt. “Dat kan bij een eindafnemer zijn, maar ook bijvoorbeeld in een depot voor zogenoemde ‘empties’, lege containers. Sta jij daar als werknemer met je slijptol te rotzooien op het dak van die container, dan heb je echt wat uit te leggen”, zo zegt de havenofficier. De bestrijding van corruptie, ambtelijke en niet-ambtelijke, is dan ook een speerpunt van OM en de opsporingsdiensten. Grip: “We hebben medewerkers van havenbedrijven gezien die tassen achter de deur van een container vandaan haalden, en reparateurs van kranen die mensen de terreinen op brachten. Maar we zien ook de mensen die gaten knippen in de hekken. En dan nog moet je weten waar die container staat die jij zoekt.”

In een week waarin een grote overslagterminal door een wereldwijde cyberaanval wordt stilgelegd blijkt de kwetsbaarheid van het logistieke systeem

Cyberaanval

Daarnaast het gaat er niet alleen om dat de haventerreinen fysiek bewaakt en in de gaten gehouden worden, het gaat ook om digitale bescherming. Dick Grip: “Halen of hacken?” In een week waarin een grote overslagterminal door een wereldwijde cyberaanval wordt stilgelegd blijkt de kwetsbaarheid van het logistieke systeem.

“Het gaat verder. We vertellen bedrijven en medewerkers van die havenbedrijven hoe ze zichzelf bijvoorbeeld op social media kunnen beschermen. Misschien moet je daar maar niet vertellen dat je bij een havenbedrijf werkt. Je moet natuurlijk al helemaal niet je pas uitlenen”, zo benadrukt Dick Grip.

Jan Janse: “Daar wordt voor betaald. Maar je bent wel meteen chantabel. Er gaat zo verschrikkelijk veel geld om in die drugscriminaliteit. Het tast het integere handelsverkeer aan. Bij de bestrijding van ondermijnende criminaliteit in de haven, heb je het eigenlijk alleen over drugs. Dat zien we óók op de oudere haventerreinen: drugslabs, dekmantelbedrijven, witwasbedrijven. In overleg met het Regionale Informatie- en Expertisecentrum RIEC en de gemeenten, proberen we daar wat aan te doen: sluiting, opzegging van de huur.”

Torpedo's

Anders kijken naar wat je ziet, de opsporingsdiensten vinden het steeds gewoner. Wat doet een uitgeputte duiker op een dukdalf? “Drugs kunnen zich ook onder het schip bevinden. We hebben wel aan boten gelaste torpedo’s gevonden en extra ruimtes bij ankerkettingen. We hebben ook gezien dat bij vriescontainers de motorruimte werd gebruikt om cocaïne te verstoppen. En inderdaad: is de binnenkant van een container niet veel kleiner dan de buitenkant?” Recent was er een strafzaak in Rotterdam waarbij de vermoedelijke smokkelaars een busje van een groot overslagbedrijf nagemaakt hadden. De stickers waren bijna niet van het echte logo te onderscheiden. Ruim 600 kilo cocaïne zat erin.

Dick Grip wil eigenlijk niet te veel vertellen over de opsporingsmethoden, maar de drugs worden op de meest buitenissige plaatsen gevonden. Verstopt in houten balken, meubelplaten, aardewerken beeldjes, haspels en een verwarmingsketel. Ook opgelost in soja en als pasta in slaapzakken: het is allemaal al voorbij gekomen. En ook in kleine partijtjes van enkele kilo’s.  “Bijvoorbeeld op het lijf van bemanningsleden”, zo vertelt Dick Grip.

“Per jaar komen hier 400.000 bemanningsleden aan, van wie er zo’n 100.000 op- en afstappen. Vanaf Schiphol kan je namelijk de hele wereld overvliegen. Die bemanningsleden controleren we in het kader van de grensbewaking ook”, zo zegt Jan Janse. De Zeehavenpolitie is het enige politieonderdeel met 130 fte grensbewaking. Maar ook met een basisteam met wijkagenten (in totaal 150 man) en 60 rechercheurs die hun gebied goed kennen.

Het komt dan ook zeer regelmatig voor dat Dick Grip en Jan Janse overleggen met collega’s in een (ver) buitenland. Jan Janse: “Het is overal anders georganiseerd, en soms moet je met veel verschillende mensen om de tafel.” Dick Grip: “Het  relativeert ook wel. Voor de crimineel is Rotterdam, Vlissingen, Antwerpen en zelfs Hamburg allemaal hetzelfde. Als die boot maar aankomt.”